DIABELSKIE SKRZYPCE

Diabelskie skrzypce to ludowy instrument muzyczny wyglądem przypominający miotłę. Składa się z długiego, mierzącego nawet dwa metry drewnianego pręta zwieńczonego główką z maską gbura lub diabła, o wiechowatych włosach wyłażących spod kapelusza, którego rondo przyozdabiają dzwoniące przy każdym ruchu blaszaki oraz z przymocowanej do pręta drewnianej lub blaszanej skrzynki, pełniącej funkcję rezonatora. Pudełko rezonansowe może być wypełnione różnego rodzaju brzękadłami, wydającymi charakterystyczny brzęczący dźwięk przy potrząsaniu instrumentem lub przy uderzaniu jego nóżką o podłogę. Poniżej połowy kija jest umieszczona deska mającą kształt skrzypiec. Diabelskie skrzypce mają zwykle dwie druciane struny, na których gra się za pomocą drewnianego kija wykorzystywanego tak do pocierania, jak i uderzania w struny lub inne części instrumentu.

Diabelskie skrzypce występują przede wszystkim na Kaszubach i na Kurpiowszczyźnie. Na Kaszubach służą głównie do gry perkusyjnej. Kurpiowska odmiana instrumentu ma zwykle gałkę umożliwiającą zmianę naciągu strun, co czyni diabelskie skrzypce zdatnymi do akompaniowania, a nawet do gry melodycznej.

Na Kaszubach występował kiedyś zwyczaj muzykowania cmentarnego związany z wierzeniem, że w nocy poprzedzającej dzień Wszystkich Świętych pokutujące dusze zmarłych mają szansę na dostąpienie zbawienia. W tym celu musiały przedrzeć się na cmentarz pilnowany przez diabły i upiory. Hałas wydobywany przez diabelskie skrzypce oraz inne tradycyjne narzędzia dźwiękowe miał wabić zmarłych i odpędzać nieżyczliwe złe duchy.

Współcześnie instrument można dostrzec i usłyszeć w składach ludowych kapel, w których pełni funkcję perkusyjną i basową. Jest jednym z symboli tożsamości regionalnej Kaszubów.

W galerii "Za szybą" w Filharmonii Kaszubskiej Wejherowskie Centrum Kultury przygotowało wyjątkową wystawę diabelskich skrzypiec z kolekcji Tadeusza Makowskiego, który własnoręcznie wykonał wszystkie zaprezentowane na wystawie instrumenty. Tadeusz Makowski jest twórcą ludowym, muzykiem, gawędziarzem, budowniczym instrumentów ludowych, pomysłodawcą imprez regionalnych oraz autorem wystaw (m.in. "Instrumenty Kaszub - muzyka i wykonanie"). Laureat licznych konkursów i festiwali promujących autentyczną twórczość ludową oraz traktujących o ochronie dziedzictwa kulturowego. Doświadczony w prowadzeniu warsztatów sztuki ludowej dla dzieci i dorosłych.

opr. qrator

foto: WCK