ZMIANY W TRANSPORCIE ZBIOROWYM

Od 2017 r. jednostki samorządu terytorialnego czeka rewolucja w zakresie obowiązków dotyczących organizacji publicznego transportu zbiorowego. Odpowiedzialność za organizację na swoim terenie zbiorowej komunikacji publicznej ponosić będzie organizator, czyli wójt, burmistrz lub starosta, a nie jak dotychczas przedsiębiorca. Zmienią się (znikną) ulgi przysługujące pasażerom.

O tym, jakie prawa i obowiązki ustawa nakłada na samorządowców, rozmawiano podczas ostatniego Konwentu Samorządowego w wejherowskim starostwie. Spotkanie było poświęcone zmianom w ustawie o publicznym transporcie zbiorowym, a uczestniczyli w nim między innymi Marcin Gromadzki z Public Transport Consulting oraz przedstawiciele przewoźników.

O co chodzi?

Według ustawy transportowej, której kluczowe zapisy zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2017 roku, odpowiedzialność za organizację publicznego transportu zbiorowego spadnie na samorządy. Dlatego teraz gorączkowo tworzy się plany transportowe, czyli siatki połączeń, w ramach których będą realizowane przewozy o charakterze użyteczności publicznej. Ich obsługą zajmą się przewoźnicy należący do samorządu albo operatorzy, którzy wygrają przetarg. Nowe zasady budzą wiele zastrzeżeń ekspertów z branży transportowej. Dlaczego?

Pasażerowie, którym przysługują bilety ulgowe, nie będą mogli korzystać, jak obecnie, z każdego autobusu. Ulgi będą honorowane jedynie w autobusach tzw. operatorów. Będą nimi przedsiębiorcy, z którymi samorząd zawrze umowę na świadczenie usług. Reszta przewoźników będzie mogła działać wyłącznie na zasadzie komercyjnej.

Co więcej, zdaniem prawników, ustawa na nowo zdefiniowała pojęcie: środki publicznego transportu drogowego. Zgodnie z nowym brzmieniem przepisów należy przez to rozumieć środki transportu wykorzystywane w przewozie o charakterze użyteczności publicznej. A więc uprawnienie do rekompensaty nie jest już prawem podmiotowym (przyznanym firmie jako takiej). Przykładowo, jeżeli firma X świadczy usługi użyteczności publicznej i kursy komercyjne (nawet na tej samej trasie), to tylko w przypadku tych pierwszych będzie jej przysługiwało uprawnienie do zwrotów za korzystanie z ulg.

Problem polega też na tym, że ustawa o transporcie publicznym częściowo weszła w życie 1 marca 2011 roku. Od tego momentu samorządy miały czas, żeby organizować komunikację. Tymczasem wiele samorządów nie robiło nic. Teraz gorączkowo pracują aby zdążyć z wyborem operatorów. Najpóźniej do końca bieżącego roku należy zaplanować i oszacować potrzeby transportowe. Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego powinien określać sieć komunikacyjną, na której jest planowane wykonywanie przewozów o charakterze użyteczności publicznej, ocenę i prognozę potrzeb przewozowych oraz przewidywane finansowanie usług przewozowych. Bez opracowania i uchwalenia planu transportowego i bez wyboru operatorów transportu zbiorowego, mieszkańcy nie będą uprawnieni do ulgowych biletów, ponieważ dotychczasowi przewoźnicy nie otrzymają refundacji.Powiat wejherowski niestety jest jeszcze "daleko w polu".

– Jesteśmy w tej chwili na etapie wstępnych rozmów – mówiła Gabriela Lisius Starosta Wejherowski. – Przed nami trudne zadanie. Musimy wszystko dokładnie zaplanować, żeby nie było niespodzianek. Do momentu obowiązywania nowych zasad pozostało niewiele czasu, tymczasem podczas konwentu zastanawiano się czy rolę organizatora powinien pełnić powiat, czy każdy z samorządów osobno.

Koniec wolnego rynku.

Eksperci przestrzegają, że istnieje realne ryzyko naruszenia zasad konkurencji: niezależnie od tego, kto będzie przewozy o charakterze użyteczności publicznej realizował, będzie uprzywilejowany w stosunku do innych firm.

Co do zasady przewozy użyteczności publicznej powinny być realizowane na trasach deficytowych, gdzie rentowność transportu jest niska, a działalność firm przewozowych – nieopłacalna. Taki status mogą też mieć konkretne kursy, realizowane co prawda na dochodowych trasach, ale w porach, gdy jeździ mało pasażerów. W praktyce jednak kursy o charakterze użyteczności publicznej – a więc dotowane – będą realizowane zarówno na trasach dochodowych, jak i deficytowych. Wszystko za sprawą zapisów, które ograniczają prawo do stosowania ulg ustawowych (a konkretnie prawo do uzyskania rekompensaty za tańsze bilety) tylko do firm, które podpiszą z samorządami umowę na realizowanie przewozów użyteczności publicznej. Taki zapis, to nic innego jak „wycinanie” konkurencji. Zamiast usystematyzować rynek przewozów, zharmonizować rozkłady, zobowiązać przewoźników do stosowania nowszego i bardziej ekologicznego taboru, by poprawić jakość i bezpieczeństwo usług, wprowadza się przepisy, które doprowadzą do eliminacji z rynku wiele przedsiębiorstw.

Oczywiście każda firma, jeśli tylko chce, może sprzedawać bilety z uwzględnieniem wszelkich ustawowych ulg i realizować przewozy. Tylko jak długo będzie to robić, jeśli nie będzie dostawać za to rekompensaty?

Szykowana rewolucja transportowa, podobnie jak rewolucja śmieciowa oznacza wzrost cen, monopol i spadek jakości usług. Oznacza także bankructwo części firm przewozowych. Będziemy mieć do czynienia z kolejną, fundamentalną zmianą, na mocy której władza samorządowa uzyska kolejny obszar władzy absolutnej nad obywatelem. Tym razem będą to przewozy w ramach transportu zbiorowego.

Tomasz Magulski

tomasz.magulski@tubawejherowa.pl